Sáu khái niệm giúp trả lương theo sản phẩm công bằng: đơn giá, đếm sản lượng, kiểm soát chất lượng và tránh ép người lao động. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích.
Ba việc tạo nền tảng để lương sản phẩm rõ ràng.
Trả theo số lượng sản phẩm hoàn thành nhân với đơn giá.
Là gì
Lương theo sản phẩm (piece-rate) là trả theo số sản phẩm đạt chuẩn nhân với đơn giá. Frederick Taylor đã mô tả hệ thống đơn giá phân biệt (differential piece-rate) trong bài viết năm 1895, nhằm khuyến khích năng suất cao hơn.
Cách làm
- Xác định sản phẩm và đơn vị tính rõ ràng.
- Đặt đơn giá có tham chiếu từ năng suất trung bình đã đo.
- Công bố đơn giá trước khi bắt đầu kỳ.
Lưu ý
Đặt đơn giá quá thấp khiến người lao động phải làm nhiều giờ hoặc bỏ qua chất lượng.
Đếm đúng số sản phẩm và ghi nhận theo từng người hoặc từng tổ.
Là gì
Đếm sản lượng là ghi số sản phẩm hoàn thành cho từng người hoặc tổ. Phương pháp đếm phải rõ ràng để không tranh cãi: đếm tại công đoạn nào, dùng phiếu, thẻ hay máy.
Cách làm
- Chọn điểm đếm cố định, thường là cuối công đoạn.
- Dùng phiếu hoặc thẻ có tên người, ký xác nhận của tổ trưởng.
- Đối chiếu tổng số đếm với số lượng nhập kho.
Lưu ý
Đếm theo tổ nhưng chia đều cho từng người dễ gây bất công. Nên đếm riêng nếu có thể.
Sản phẩm lỗi không được tính lương hoặc phải làm lại theo quy định.
Là gì
Lương sản phẩm chỉ tính cho sản phẩm đạt chuẩn. Quy định về sản phẩm lỗi cần rõ: làm lại, giảm đơn giá hay không tính. Quy định này phải công bằng và được thông báo trước.
Cách làm
- Định nghĩa tiêu chí đạt và lỗi cùng ảnh mẫu.
- Ghi nhận sản phẩm lỗi và nguyên nhân (người hay máy).
- Chỉ trừ cho lỗi do người lao động gây ra.
Lưu ý
Trừ lương cho lỗi máy hoặc nguyên liệu là bất công và làm người lao động mất tin tưởng.
Ba việc giữ lương sản phẩm công bằng và không gây kiệt sức.
Người làm theo sản phẩm vẫn phải được trả không thấp hơn mức sàn quy định.
Là gì
Dù trả theo sản phẩm, tổng tiền lương trong kỳ không được thấp hơn mức lương tối thiểu theo vùng khi quy đổi theo thời gian làm việc. Khi sản lượng thấp do lỗi không phải của người lao động, doanh nghiệp cần có cách bảo đảm mức tối thiểu.
Cách làm
- Tính lương sản phẩm và so với mức tối thiểu quy đổi theo giờ.
- Có cơ chế bù khi sản lượng thấp do sự cố máy hay thiếu nguyên liệu.
- Đối chiếu với văn bản hiện hành về lương tối thiểu.
Lưu ý
Mức sàn cần đối chiếu văn bản hiện hành. Đừng để người lao động dưới mức sàn trong kỳ dài.
Đơn giá chỉ thay đổi khi có lý do rõ và thông báo trước một kỳ.
Là gì
Đơn giá có thể thay đổi khi quy trình, nguyên liệu hay thiết bị thay đổi. Thay đổi đột ngột giữa kỳ làm người lao động không kịp thích nghi và dễ gây tranh chấp.
Cách làm
- Ghi lý do thay đổi đơn giá bằng văn bản.
- Thông báo trước ít nhất một kỳ lương.
- Thử đơn giá mới trên một tổ trước khi áp dụng rộng.
Lưu ý
Đổi đơn giá sau khi người lao động đã làm xong sản phẩm là hành vi cần tránh.
Đơn giá tốt vẫn có thể làm người lao động kiệt sức nếu không có giới hạn.
Là gì
Trả theo sản phẩm dễ khuyến khích làm quá giờ và bỏ nghỉ. Cần giới hạn giờ làm việc theo luật và theo dõi sức khỏe, không chỉ theo sản lượng.
Cách làm
- Theo dõi tổng giờ làm việc của người có sản lượng cao.
- Không xếp ca dài liên tục chỉ vì người đó làm nhanh.
- Đối chiếu với quy định về giờ làm thêm.
Lưu ý
Giới hạn giờ làm thêm theo Điều 107 Bộ luật Lao động 2019 vẫn áp dụng cho lương sản phẩm.