Cả nhà máy nghỉ Tết, nhưng lò hơi, kho lạnh, trạm bơm nước chữa cháy và cổng bảo vệ thì không thể tắt. Cuối tháng 12, trưởng phòng nhân sự thường nhận được hai câu hỏi cùng lúc: ai sẽ trực, và mỗi người trực được trả bao nhiêu. Đây là tình huống minh họa (giả định) nhưng gặp ở rất nhiều nhà máy. Nếu lịch trực được lập vội bằng tin nhắn nhóm, những tranh chấp về công bằng và tiền lương ngày lễ thường nổ ra ngay tuần đầu sau Tết.
Ca trực Tết là gì và ai cần trực
Ca trực Tết là thuật ngữ vận hành, chỉ nhóm nhỏ người ở lại duy trì các hoạt động không thể dừng trong kỳ nghỉ, thường gồm bảo vệ, kỹ thuật điện nước, phòng cháy chữa cháy, kho lạnh và thiết bị vận hành liên tục. Pháp luật không định nghĩa riêng khái niệm này; giờ làm vào ngày lễ được trả theo mức làm thêm giờ và chịu các quy định ở phần dưới. Nhà máy nên bắt đầu bằng danh sách vị trí thiết yếu tối thiểu, chứ không phải danh sách người, để tránh gọi đi làm những công việc có thể dừng.
Khung quy định cần nắm trước khi lập lịch
Theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được nghỉ Tết Âm lịch 5 ngày hưởng nguyên lương, và Thủ tướng Chính phủ quyết định cụ thể ngày nghỉ hằng năm. Với Tết Đinh Mùi 2027, Bộ Nội vụ mới đề xuất (theo Xây dựng chính sách, 18/09/2026, chưa chính thức) để doanh nghiệp chọn một trong ba cách xếp: 1 ngày cuối năm và 4 ngày đầu năm, hoặc 2 và 3, hoặc 3 và 2, với yêu cầu thông báo trước ít nhất 30 ngày. Lịch trực chỉ nên chốt cuối cùng sau khi có quyết định chính thức. Sau khi chốt phương án nghỉ, doanh nghiệp có thể ban hành nhanh bằng mẫu thông báo nghỉ Tết cho công ty có sẵn chỗ trống để điền.
Về tiền lương, Điều 98 Bộ luật Lao động 2019 quy định làm thêm vào ngày lễ, Tết được trả ít nhất 300% mức lương thông thường, chưa kể tiền lương ngày lễ, Tết đối với người lao động hưởng lương ngày; làm việc ban đêm được trả thêm ít nhất 30%, và làm thêm giờ ban đêm được trả thêm 20% nữa tính theo lương ban ngày. Cách xác định đơn giá giờ được hướng dẫn tại Điều 55 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Điều 107 yêu cầu người lao động đồng ý làm thêm, tổng giờ bình thường và làm thêm không quá 12 giờ mỗi ngày, không quá 40 giờ mỗi tháng và 200 giờ mỗi năm (300 giờ với một số ngành). Việc giờ trực ngày lễ có tính vào trần 40 giờ mỗi tháng hay không nên được doanh nghiệp xác nhận với cơ quan lao động hoặc luật sư trước khi áp dụng. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý, cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực.
Sáu nguyên tắc xếp ca trực Tết
- Tối thiểu hóa vị trí trực. Chỉ giữ những vị trí có rủi ro nếu dừng, kèm số người tối thiểu cho từng ca.
- Dựa trên sự đồng ý. Hỏi ý kiến và lưu bằng chứng đồng ý làm thêm của từng người, ưu tiên người tình nguyện.
- Công bằng qua nhiều năm. Lưu lịch sử trực của từng người để luân phiên, không để một nhóm gánh nhiều năm liên tiếp.
- Công bố sớm. Chốt lịch và thông báo đủ sớm để người lao động sắp xếp gia đình.
- Có người dự phòng. Mỗi ca cần ít nhất một người thay thế, xem thêm bài xử lý thiếu nhân sự đột xuất khi xếp ca làm việc.
- Tính trước nghỉ bù và giờ nghỉ giữa ca. Các nguyên tắc xoay ca được bàn trong bài xoay ca là gì và nguyên tắc xoay ca hợp lý.
Ví dụ tính lương ca trực (giả định)
Giả sử một công nhân hưởng lương tháng 10.400.000 đồng, công chuẩn đã đăng ký là 26 ngày, mỗi ngày 8 giờ. Đơn giá giờ là 10.400.000 / (26 × 8) = 50.000 đồng, tính trên phần lương thực trả đã loại các khoản như tiền làm thêm, phụ cấp ban đêm, thưởng và tiền ăn theo hướng dẫn của Điều 55 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Bộ Nội vụ cũng hướng dẫn dùng công chuẩn đã đăng ký khi tháng có ít ngày công hơn. Nếu người này trực 8 giờ ban ngày vào ngày lễ, tiền làm thêm tối thiểu là 50.000 × 300% × 8 = 1.200.000 đồng. Nhân với 40 người trực trong một ngày, riêng khoản này đã là 48.000.000 đồng, chưa gồm các khoản khác. Với người hưởng lương ngày, cần cộng thêm tiền lương ngày lễ theo Điều 98. Đây chỉ là con số minh họa, mức cụ thể phụ thuộc thỏa thuận và quy chế của từng doanh nghiệp.
Kiểm soát ca trực bằng dữ liệu
Ba điểm kiểm soát chính gồm lịch trực được duyệt trước, dữ liệu chấm công thực tế và đối soát với bảng lương. Theo trang giới thiệu của eTA, phần mềm hỗ trợ phân ca linh hoạt, tự động nhận ca theo giờ quẹt thẻ, áp dụng công thức tính tăng ca cho ngày thường, nghỉ tuần và lễ Tết, cùng cổng duyệt đơn OT trực tuyến; doanh nghiệp cần cập nhật đúng lịch nghỉ chính thức trong cấu hình. Các bài cách tính giờ làm việc theo ca, kiểm soát tăng ca và quản lý giờ làm theo quy định là nền cho các bước này; bức tranh điều phối ca nằm ở bài quản lý ca làm việc và điều phối nhân sự.
Compliance: giờ trực Tết dưới góc nhìn đánh giá
- SA8000: tăng ca phải tự nguyện, tổng giờ không quá 60 giờ mỗi tuần và có ít nhất một ngày nghỉ sau sáu ngày làm liên tiếp; trực Tết dồn vào một nhóm dễ chạm các ngưỡng này.
- RBA: chú ý giờ làm thêm vượt 60 giờ mỗi tuần và đối chiếu dữ liệu chấm công với bảng lương, kể cả thiếu phụ cấp.
- SMETA: đánh giá viên đối chiếu giờ vào ra thực tế với bảng lương nên tiền trực Tết phải khớp với dữ liệu chấm công.
Góc nhìn của Giám đốc nhà máy
Giám đốc nhà máy quan tâm rủi ro cháy nổ, mất tài sản, dừng thiết bị và không muốn chi phí lễ Tết vượt dự toán. Họ cần danh sách vị trí trực tối thiểu, tổng chi phí dự kiến và người chịu trách nhiệm từng ca.
Góc nhìn của Trưởng phòng Nhân sự
Trưởng phòng nhân sự phải cân bằng công bằng, sự đồng ý của người lao động và giới hạn giờ làm thêm khi lịch nghỉ chính thức có thể còn đổi. Họ cần lịch sử trực nhiều năm và công cụ ghi nhận sự đồng ý để không giải trình bằng trí nhớ.
Góc nhìn của Quản đốc và Trưởng chuyền
Quản đốc thường được hỏi “ai trực” và phải giải thích khi người được chọn từ chối. Họ vừa muốn giữ chuyền an toàn vừa không muốn đẩy việc cho vài người quen, nên cần quy tắc luân phiên rõ để nói chuyện với công nhân.
Góc nhìn của Chuyên viên C&B
Chuyên viên C&B là người phải tính tiền trực sau Tết và chịu khiếu nại khi có sai lệch. Họ lo cấu hình hệ số 300% và các khoản ban đêm sai, hoặc nhầm giữa người hưởng lương ngày và lương tháng. Họ cần lịch trực duyệt sẵn và dữ liệu chấm công khớp để chốt lương đúng hạn.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc người lao động đi trực Tết không?
Điều 107 yêu cầu phải có sự đồng ý của người lao động khi làm thêm giờ. Các tình huống huy động đặc biệt nên được tham khảo tư vấn pháp lý.
Trực ngày lễ được trả tối thiểu bao nhiêu?
Theo Điều 98, làm thêm giờ vào ngày lễ, Tết được trả ít nhất 300%, chưa kể tiền lương ngày lễ, Tết đối với người hưởng lương ngày; làm ban đêm có thể cộng thêm các khoản theo quy định.
Nên chốt lịch trực khi nào?
Nên lập bản nháp sớm, nhưng chỉ công bố chính thức sau khi có quyết định về lịch nghỉ Tết. Lịch Tết Đinh Mùi 2027 hiện mới ở mức đề xuất.
Có nên trả thêm phụ cấp trực ngoài mức luật định không?
Đó là chính sách của từng doanh nghiệp. Nếu áp dụng, hãy ghi rõ trong quy chế để tránh tranh chấp và đưa vào cấu hình tính lương.
Kết luận
Xếp ca trực Tết tốt bắt đầu từ việc giảm số vị trí phải trực, dựa trên sự đồng ý của người lao động, luân phiên công bằng và chốt lịch sau khi có quyết định chính thức. Tiền lương ngày lễ sẽ ít tranh chấp hơn khi lịch trực, dữ liệu chấm công và bảng lương khớp nhau.
Chính bước đối chiếu này là điểm yếu quen thuộc. Bộ 52-Point Attendance-to-Payroll Accuracy Checklist của Tinh Hoa gồm 6 hạng mục, trong đó có dữ liệu chấm công, ngày phép và OT cùng kiểm soát trước khi duyệt bảng lương, phù hợp để rà soát trước kỳ lương tháng có Tết.
Nguồn tham khảo
- Điều 112, Điều 98 và Điều 107 Bộ luật Lao động 2019.
- Điều 55 Nghị định 145/2020/NĐ-CP và hướng dẫn của Bộ Nội vụ ngày 07/07/2025.
- Xây dựng chính sách, 18/09/2026: Đề xuất 2 phương án nghỉ Tết Nguyên đán 2027 (đề xuất, chưa chính thức).
- Trang sản phẩm Phần mềm chấm công eTA (Tinh Hoa).